اصول و مبانی مدیریت
یکی از قدیمیترین دانشها در تاریخ بشر، دانش مدیریت است. انسان همواره با بهرهگیری از توانایی مدیریت و سازماندهی توانسته مسیر پیشرفت را طی کند. در سده اخیر، دانش مدیریت تحولات و پیشرفتهای چشمگیری داشته است؛ تا جایی که امروزه بهعنوان دانشی مستقل شناخته میشود. اصول و مبانی مورد استفاده در مدیریت نیز همواره در حال تغییر، توسعه و تکمیل هستند. برای اینکه بتوانید مدیر موفقی باشید، لازم است با اصول و مبانی مدیریت آشنایی کافی داشته باشید. در این مقاله، برخی از مهمترین اصول و مبانیای را که باید در مدیریت مورد توجه قرار دهید، معرفی خواهیم کرد.
اصول و مبانی مدیریت
وظایف اصلی مدیریت چیست؟
در کنار شناخت اصول و مبانی مدیریت، آشنایی با وظایف اصلی مدیران نیز اهمیت زیادی دارد. برنامهریزی، سازماندهی، امور پرسنل، کنترل کردن و راهبری از مهمترین وظایف مدیریتی هستند که به مدیران کمک میکنند منابع سازمان را به شکل مؤثرتری برای دستیابی به اهداف به کار بگیرند.
برنامهریزی
برنامهریزی به معنای بررسی شرایط، نیازها، اهداف و محدودیتها پیش از تصمیمگیری و اقدام است. مدیران با برنامهریزی میتوانند مسیر دستیابی به اهداف سازمان را مشخص کرده و منابع مورد نیاز برای اجرای فعالیتها را بهتر تخصیص دهند.
سازماندهی
سازماندهی شامل تعیین وظایف، مشخص کردن مسئولیتها و ایجاد ارتباط مناسب میان افراد، تیمها و بخشهای مختلف سازمان است. سازماندهی اصولی باعث میشود هر فرد بداند چه مسئولیتی دارد و برای انجام وظایف خود باید با چه بخشهایی هماهنگ باشد.
امور پرسنل
مدیریت امور پرسنل شامل استخدام، واگذاری مسئولیتها، آموزش، توسعه و ارزیابی عملکرد کارکنان است. انتخاب افراد مناسب و استفاده صحیح از تواناییهای آنها میتواند تأثیر قابل توجهی بر بهرهوری و عملکرد کلی سازمان داشته باشد.
کنترل و نظارت
کنترل و نظارت به مدیر کمک میکند بررسی کند که فعالیتها تا چه اندازه مطابق برنامهها و استانداردهای تعیینشده پیش میروند. با ارزیابی مستمر عملکرد میتوان مشکلات و انحرافها را سریعتر شناسایی کرد و اقدامات اصلاحی لازم را انجام داد.
راهبری
راهبری شامل تعیین مسیر حرکت، تصمیمگیری درباره نحوه دستیابی به اهداف و واگذاری وظایف و مسئولیتها به افراد مناسب است. مدیران از طریق راهبری مؤثر میتوانند فعالیت اعضای سازمان را در راستای اهداف مشترک هدایت و هماهنگ کنند.
- تقسیم کار
تقسیم کار اگر مهمترین وظیفه یک مدیر نباشد، بدون شک یکی از مهمترین وظایف او محسوب میشود. یک مدیر باید بتواند هر کار را به بخشهای کوچکتر تقسیم کرده و با توجه به تواناییها و مهارتهای هر فرد، بخشی از کار را برای انجام به او واگذار کند. زمانی که فردی یک فعالیت مشخص را بهطور مداوم و مکرر انجام میدهد، بهتدریج در آن کار تخصص پیدا میکند و در نتیجه، تیم پس از مدتی در هر حوزه یک فرد متخصص در اختیار خواهد داشت.
در اصول و مبانی مدیریت، اصل تقسیم کار نه تنها درمورد تیم و کارمندان، بلکه درمورد مدیران نیز صدق می کند؛ برای مثال اگر مدیری در یک حوزه مدیریت کند، قطعا بعد از مدتی در آن حوزه تجربه بیشتری کسب خواهد کرد و به یک متخصص تبدیل خواهد شد. هر چه تقسیم کار ها بهتر انجام شود، نتایجی مانند افزایش کیفیت کار، افزایش سرعت تولید، کاهش اتلاف و در نتیجه رشد کسب و کار منابع حاصل خواهد شد.
- اختیارات و مسئولیت ها
یکی دیگر از اصول و مبانی مدیریت، توجه به اختیارات و مسئولیتها است. اختیار و مسئولیت باید همزمان و در کنار یکدیگر در نظر گرفته شوند. این موضوع به آن معناست که وقتی انجام کار مشخصی به فردی واگذار میشود، او نیز مسئولیت اجرای آن را بر عهده بگیرد. در صورتی که فرد صلاحیت لازم را نداشته باشد، واگذاری یک مسئولیت مشخص به او تصمیم درستی نخواهد بود.
برای مثال مدیر عامل یک شرکت، برای سال آینده مسئولیت افزایش دو برابری درآمد حاصل از فروش را به مدیر فروش شرکت می دهد. برای دستیابی به این هدف باید اختیارات بیشتری به مدیر فروش داده شود. در غیر این صورت، مدیر فروش نمی تواند مسئولیتی در قبال عدم پذیرش داشته باشد.
- . نظم و انضباط
یکی از مهمترین اصول و مبانی مدیریت، برخورداری از نظم و انضباط است. نظم و انضباط در مدیریت به معنای اطاعت، احترام به اختیار و پایبندی به قوانین است.
انضباط در مدیریت می تواند با نظارت خوب در همه سطوح، توضیح قوانین و اجرای سیستم پاداش و تنبیه نیز تعریف شود. یک مدیر می تواند با داشتن نظم و انضباط در کار های خود، به الگوی خوبی برای زیر دستان خود تبدیل شود؛ برای مثال اگر کارمندان از وظیفه خود یعنی از کار با تمام ظرفیت و پتانسیل خود خودداری کنند، به معنی رعایت نکردن انضباط است.
- داشتن تنها یک مافوق
یکی از اصول و مبانی مدیریت این است که در هر بخش مشخص، تنها یک مدیر وجود داشته باشد. هر کارمند باید فقط از یک مافوق و مدیر دستور دریافت کند و در قبال کارهای خود نیز تنها به همان مدیر پاسخگو باشد. اگر در یک شرکت مافوقهای متعددی وجود داشته باشند که به یک کارمند دستور بدهند، کارمند نمیتواند تشخیص دهد انجام کدام وظیفه را در اولویت قرار دهد و در نتیجه دچار سردرگمی خواهد شد.
چنین وضعیتی می تواند بر بهره وری کارکنان تاثیر به شدت منفی بگذارد. همچنین اگر از طرفی تعداد مافوق ها زیاد باشد، هر مافوقی دوست دارد که دستورات خودش اجرایی شود که این می تواند باعث ایجاد هرج و مرج و بی نظمی در تیم شود.
- داشتن یک هدف مشخص
یکی دیگر از اصول و مبانی مدیریت، تعیین یک هدف مشخص و تلاش برای دستیابی به آن است. در یک تیم یا بخش خاص باید هدف مشخصی وجود داشته باشد و تنها یک مدیر نیز بر فعالیتهای آنها نظارت کند؛ در غیر این صورت، مشکلات متعددی ایجاد خواهد شد. برای مثال، فرض کنید یک شرکت خودروسازی در حال تولید دو محصول است: یک مدل اسکوتر و یک مدل اتومبیل؛ در چنین شرایطی، شرکت به دو بخش تقسیم خواهد شد.
اتومبیل و اسکوتر هر دو بازارها و مشکلات خاص خود را دارند. به همین دلیل، بر اساس اصول و مبانی مدیریت، هر بخش باید اهداف ویژه خود را داشته باشد. هر بخش نیز باید متناسب با شرایط محیطی خود برنامهریزی کند تا بتواند بهترین نتیجه را به دست آورد.
- اولویت دادن منافع عمومی بر منافع فردی
اولویت دادن منابع و منافع عمومی بر منافع فردی، یکی از مهمترین اصول و مبانی مدیریت محسوب میشود. اگر از کارکنان و مدیران خواسته شود منافع فردی و منافع عمومی شرکت را به ترتیب اولویتبندی کنند، قطعا منافع عمومی باید در اولویت نخست قرار بگیرد.
بنابراین، هر مدیر و هر کارمند باید منافع شرکت را بر منافع فردی خود ترجیح دهد و تصمیمهایش را بر اساس منافع عمومی شرکت اتخاذ کند. عکس این موضوع نیز صدق میکند؛ اگر تصمیمی تنها برای یک مدیر یا یک کارمند سودمند باشد اما آسیب زیادی به شرکت وارد کند، قطعا نباید چنین تصمیمی گرفته شود.
جمع بندی
یکی از مهمترین اصول، چه در زندگی کاری و حرفهای و چه در زندگی شخصی، مدیریت است. مدیریت مجموعهای از اصول و مبانی مشخص دارد که همواره در حال تغییر، توسعه و تکمیل هستند. رعایت این اصول کمک میکند فرایند مدیریت به شکل بهتر و مؤثرتری انجام شود. در این مقاله، برخی از مهمترین اصول و مبانی مدیریت را معرفی کردیم و درباره هر یک توضیح دادیم.
نظرات کاربران