مخاطب رسانه کیست؟ انواع مخاطب رسانه را بشناسیم.
شاید این سؤال برای شما هم مطرح شده باشد که انواع مخاطب رسانه چه کسانی هستند؟ مخاطبان رسانه افرادی هستند که بهصورت مقطعی یا مستمر، رسانهای خاص را دنبال میکنند. با شکلگیری جوامع انسانی و متمدن شدن انسانها، نقش رسانه در زندگی افراد پررنگتر شد و امروزه تقریبا بیشتر افراد بدون حضور رسانههای جمعی نمیتوانند روز خود را به پایان برسانند. نخستین رسانهها پیچیدگی چندانی نداشتند و اولین رسانه رسمی که در جوامع بشری شکل گرفت، روزنامه بود.
به تدریج با افزایش آگاهی، پیشرفت تکنولوژی و تغییر نیاز های اجتماع، نوع خاصی از رسانه به وجود آمد که در آن پیام ها به صورت تصویری مخابره می شد و شکل فیزیکی مبادله پیام که توسط کاغذ و روزنامه بود تغییر کرد.با پیشرفت روز افزون تکنولوژی، مردم کم کم از تلوزیون و مانیتور های بزرگ فاصله گرفته و اکنون رسانه های خود را با خود همه جا می برند. گسترش فضای مجازی و تولید محتوای دیجیتال به انسان ها این امکان را داد که از مخاطب صرف بودن فاصله گرفته و نقش خود را به عنوان عامل تاثیر گذار بر محتوای رسانه بپذیرند.
مخاطب رسانه، همه شما هستید؛ همه شمایی که روزانه بهطور میانگین دو تا چهار ساعت از وقت خود را صرف دنبال کردن شبکههای اجتماعی میکنید و محور ثابت رسانههای دیجیتال به شمار میروید. این شما هستید که مفهوم انواع مخاطب رسانه را شکل میدهید و تعریف میکنید.
انواع مخاطب رسانه از نظر فعالیت
انواع مخاطب رسانه از نظر میزان فعالیت در دو دسته مخاطب فعال و مخاطب غیر فعال قرار میگیرند. میزان تأثیرگذاری این مخاطبان و همچنین میزان تأثیرپذیری آنها از رسانه متفاوت است.
- مخاطبان فعال:
تحت تاثیر رسانه قرار می گیرند اما سهم خود را نیز نا دیده نگرفته و اگر از محتوایی ناراضی باشند، آن را ابراز می کنند. صاحبان رسانه نیز به عنوان مسئول تولید محتوا، نقش خود را پذیرفته و سعی در جلب رضایت مخاطبان دارند. آن ها اگر جایی حس کنند که ممکن است مخاطب واکنش خاصی نشان دهد؛ هشدار می دهند که مخاطبی که تمایل ندارد محتوای آن ها را دنبال نکند. مثلا : کمپانی دیزنی در برخی تولیدات جدید خود، این ملاحظات را لحاظ کرده و عنوان می کند که محتوا مناسب بعضی افراد نمی باشد و حاوی خشونت و … است. پس مخاطب فعال یکی از انواع مخاطب رسانه محسوب می شود.
در دنیای امروز با گسترش فناوری های دیجیتال و روی کار آمدن دیجیتال مارکتینگ یک دسته از این مخاطبان فعال، مشتری هایی هستند که از افراد متخصص در زمینه تولید محتوا کمک می گیرند. همچنین این دسته از مخاطبان، بر روی دیگران نیز؛ تاثیر بسیاری می گذارند و در واقع افراد دیگر را به مخاطبان بالقوه رسانه بدل می سازند.
- مخاطبان غیر فعال:
افراد منفعلی که رسانه بر آن ها تاثیر یک جانبه گذاشته و نمی توانند تعیین کننده باشند. این افراد در جوامع بسته زندگی کرده یا افکار محدود و سقف پایینی از نتظارات را دارند. رسانه می تواند با تولید محتوای باکیفیت و جذاب این دسته از افراد را به مخاطبان فعال تبدیل کند؛ پس یکی دیگر از انواع مخاطب رسانه، مخاطبان غیر فعال و منفعل هستند.
انواع مخاطب رسانه از لحاظ تاثیرگذاری
روشهای دیگر دستهبندی مخاطبان رسانه
مخاطبان رسانه را نمیتوان فقط بر اساس فعال یا منفعل بودن دستهبندی کرد، زیرا نوع رسانه، محتوا و شرایط اجتماعی افراد نیز بر شکلگیری مخاطبان تأثیر دارند. مخاطبان میتوانند بر اساس رسانه یا کانال ارتباطی، مانند مخاطبان رادیو، تلویزیون و سایر رسانهها، یا بر اساس نوع محتوایی که دنبال میکنند تقسیم شوند. مکان، زمان استفاده از رسانه، گروه سنی، جنسیت، علایق، سبک زندگی و تجربیات اجتماعی نیز میتوانند در شکلگیری گروههای مختلف مخاطبان نقش داشته باشند. به همین دلیل، یک فرد ممکن است بهطور همزمان عضو چند گروه مختلف از مخاطبان رسانه باشد.
نیازها چه تأثیری بر انتخاب رسانه دارند؟
نیازها و شرایط افراد از عوامل مهم در انتخاب رسانه و نوع محتوای مورد استفاده هستند. برای مثال، فردی که به دنبال کسب اطلاعات است ممکن است بیشتر به اخبار و محتوای آموزشی توجه کند، در حالی که نیاز به تفریح، آرامش یا فرار از فشارهای روزمره میتواند او را به سمت محتوای سرگرمکننده هدایت کند. همچنین موقعیتهایی مانند بلاتکلیفی میتوانند فرد را به جستوجوی راهنما و الگوهای رفتاری سوق دهند و کنجکاوی درباره جهان پیرامون نیز زمینه توجه بیشتر به اخبار و اطلاعات را فراهم کند.
یکی از مهمترین عوامل پیدایش و گسترش رسانه، تغییر فرهنگ و افزایش میزان تأثیرگذاری بر مخاطبان با هدف سرگرمی و لذت، در کنار آگاهیبخشی و بیداری افکار عمومی بوده است. از انواع مخاطب رسانه از نظر تأثیرگذاری میتوان به مخاطبان آگاه و ناآگاه، مخاطبان منفعل و فعال، مخاطب متخصص و مخاطب ناراضی یا بهاصطلاح منتقد اشاره کرد که در ادامه با هرکدام از آنها بیشتر و بهتر آشنا میشویم.
- مخاطب آگاه و متخصص
مخاطب آگاه در زمینه موضوع مورد بحث یا محتوای ارائهشده، دانش و اطلاعات کافی دارد و تلاش میکند دانش و اطلاعات خود را تثبیت و تقویت کند. این مخاطب معمولا به سمت محتوای علمی میرود و از مطالب بدیهی عبور میکند. جلب توجه و رضایت این گروه از مخاطبان برای صاحبان رسانه کار بسیار دشواری است. اینفلوئنسرهای تخصصی با فعالیت و تعامل در شبکههای اجتماعی میتوانند چنین افرادی را بهعنوان مخاطب جذب کنند.
- مخاطب نا آگاه
این دسته از مخاطبان معمولا نگاه سطحیتری دارند و تنها به دنبال سرگرمی هستند یا میخواهند دانش اولیه خود را درباره موضوعات مختلف تقویت کنند. یوتیوب، سایتهای سرگرمی و بازی و پیجهای اینستاگرامی با محتوای سرگرمکننده میتوانند گزینههای مناسبی برای جذب این نوع از مخاطبان باشند.
- مخاطب منتقد و ناراضی
در میان انواع مخاطب رسانه، این گروه از مخاطبان بسیار جدی و سختگیر هستند و در واقع میتوانند به هیتر شما تبدیل شوند. اگر در رسانه یا سوشال مدیا به تولید محتوا مشغول هستید، باید آماده روبهرو شدن با این دسته از مخاطبان باشید. این مخاطبان نباید باعث دلسرد شدن شما شوند؛ راه خود را ادامه دهید، در مسیر متوقف نشوید و این گروه را بهعنوان دستاندازی در نظر بگیرید که میتواند انگیزه شما را برای افزایش سرعت در مسیر پیشرفت بیشتر کند.
جمع بندی
انواع مخاطب رسانه بسته به رسانه مورد نظر میتواند متفاوت باشد. معمولا مخاطبان رسانه در دو دسته مخاطبان منفعل و غیر منفعل قرار میگیرند؛ با این حال، در این مقاله انواع دیگری از مخاطبان، شامل مخاطبان آگاه و ناآگاه و همچنین مخاطبان منتقد را نیز مورد بررسی قرار دادیم.
سوالات متداول درباره انواع مخاطب رسانه
رسانهها چند نوع مخاطب دارند؟
یکی از رایجترین تقسیمبندیها، مخاطبان رسانه را به دو گروه فعال و منفعل تقسیم میکند. با این حال، بسته به معیار دستهبندی میتوان گروههای دیگری مانند مخاطب آگاه، ناآگاه، متخصص، منتقد، هواخواه و انواع دیگری از مخاطبان را نیز در نظر گرفت.
مخاطب فعال چه ویژگیهایی دارد؟
مخاطب فعال در انتخاب رسانه و محتوا هدفمند و گزینشگر است، پیامهای دریافتی را پردازش و ارزیابی میکند و هر محتوایی را بدون بررسی نمیپذیرد. چنین مخاطبی ممکن است با رسانه تعامل داشته باشد، بازخورد ارائه کند و در برابر پیامها یا تأثیرات ناخواسته مقاومت نشان دهد.
آیا یک فرد میتواند همزمان در چند گروه مخاطبان قرار بگیرد؟
بله. مخاطبان رسانه مرزهای کاملا ثابتی ندارند و یک فرد میتواند بر اساس نوع رسانه، محتوا، زمان، مکان، علایق و هدف خود بهطور همزمان در چند گروه مختلف قرار بگیرد. به همین دلیل، شناخت مخاطب رسانه موضوعی پیچیده و وابسته به شرایط اجتماعی، فرهنگی و فردی است.
تفاوت مخاطب فعال و منفعل در رسانه چیست؟
یکی از مهمترین روشهای شناخت انواع مخاطب رسانه، بررسی میزان فعالیت و واکنش آنها در برابر پیامهای رسانهای است. مخاطب منفعل معمولا پیامهای رسانه را بدون بررسی و انتخاب آگاهانه میپذیرد و ممکن است بدون برنامه مشخص، زمان زیادی را صرف استفاده از رسانههای مختلف کند. در مقابل، مخاطب فعال با هدف و آگاهی بیشتری رسانه و محتوای مورد نظر خود را انتخاب میکند، پیامها را مورد ارزیابی قرار میدهد و در صورت لزوم نسبت به آنها واکنش نشان میدهد. گزینشگری، هدفمندی، مشارکت، توجه به منافع شخصی و مقاومت در برابر تأثیرات ناخواسته رسانه از مهمترین ویژگیهایی هستند که میزان فعال بودن مخاطب را مشخص میکنند.
چگونه از مخاطب منفعل به مخاطب فعال تبدیل شویم؟
برای تبدیل شدن به یک مخاطب فعال، لازم است پیش از دنبال کردن هر محتوا، هدف خود از مصرف رسانه را مشخص کنید و با آگاهی کافی از میان رسانهها و پیامهای مختلف دست به انتخاب بزنید. مدیریت میزان زمانی که صرف رسانه میشود، باور نکردن سریع هر پیام و بررسی اعتبار اطلاعات نیز اهمیت زیادی دارد. مشارکت آگاهانه با رسانه و تحلیل پیامهای دریافتی میتواند به مرور فرد را از یک مصرفکننده منفعل به مخاطبی انتخابگر و فعال تبدیل کند.
نظرات کاربران